е-Фактура — задолжителна од октомври 2026.

Што точно се менува од 1 октомври 2026

Од тој датум, сите деловни субјекти во Северна Македонија мора да:

• Создаваат фактури во структуриран електронски формат — УЈП JSON со JWS потпис.
• Ги потпишуваат со квалификуван електронски потпис.
• Ги испраќаат до УЈП пред испорака до купувачот за валидација.
• Обезбедуваат EUID и QR-код добиени од УЈП.
• Чуваат електронски оригинал со ревизорска трага.

Без сите овие чекори, фактурата правно не постои — купувачот не смее да ја прифати, а сметководителот не може да ја книжи.

Кој е обврзник по законот?

Сите ДДВ-обврзници во Северна Македонија — приближно 50.000 до 70.000 бизниси со годишен промет над 1.000.000 МКД (~16.000 €). Тоа вклучува:

• Трговски друштва (ДОО, АД, КД) што се ДДВ-обврзници.
• Трговци поединци регистрирани за ДДВ.
• Самостојни вршители на дејност (адвокати, нотари, лекари, занаетчии) со ДДВ статус.
• Здруженија и фондации кога издаваат фактури за услуги во ДДВ режим.
• Странски правни лица со ДДВ-регистрација во Македонија.

Субјекти под прагот од 1.000.000 МКД годишен промет (нерегистрирани за ДДВ) не се директно обврзани по чл. 53-б, но и тие ќе користат е-Фактура кога B2B клиентите ќе го бараат тоа како услов за прием.

Што се случува со фактура без УЈП валидација?

Правна рамка — на три нивоа

Задолжителноста на е-Фактурата произлегува од три поврзани правни акти:

1. Главен правен основ — ЗДДВ член 53-б

Закон за данокот на додадена вредност (ЗДДВ) — со измените од крајот на 2025 г., член 53-б ја регулира електронската фактура и нејзината задолжителност:

Чл. 53-б, ст. 1: „Фактурата издадена во електронска форма се смета за фактура издадена согласно овој закон."
Чл. 53-б, ст. 3: „Електронската фактура мора да ја обезбедува автентичноста на потеклото и интегритетот на содржината" — преку УЈП валидација, EUID и QR-код.

Што значи: ова е директниот правен основ што ја прави е-Фактурата задолжителна за сите ДДВ-обврзници од 1 октомври 2026. Подзаконските акти (УЈП Упатство) ги пропишуваат техничките детали.

2. Поддржувачка рамка — Закон за е-документи

Закон за електронски документи, електронска идентификација и доверливи услуги (Сл. весник 101/19, 275/19, 3/25, 135/25) — обезбедува правна тежина на електронскиот потпис и оригиналноста на електронскиот документ:

Чл. 8, ст. 3: „Кога електронскиот документ е репродуциран во хартиена форма се смета за КОПИЈА на оригиналниот документ."

Импликација: оригиналот на е-Фактурата е САМО електронскиот облик. Архивата мора да биде електронска, не папка со печатени листови.

Чл. 10, ст. 1: „Печатената форма ја има истата правна сила САМО АКО е верифицирана со своерачен потпис на лицето кое го создало документот."

Импликација: печатена е-Фактура без своерачен потпис на креатор — е САМО неважечка копија. QR-кодот служи за верификација на електронскиот оригинал, не го заменува потписот.

Чл. 49, ст. 2: „Квалификуваниот електронски потпис има иста правна и доказна сила како и своерачниот потпис."

Импликација: кога е-Фактурата е потпишана со квалификуван електронски потпис (од овластен CA), тоа е законски еквивалент на своерачен потпис.

3. Подзаконски акт — УЈП Упатство

УЈП ги пропиша техничките детали преку:

• Упатство за начинот на пополнување на елементите на е-Фактура (декември 2025) — задолжителни и опционални полиња, шифрарници, формат.
• API спецификација — REST endpoints, JWS потпишување, JSON структура, error codes.
• Шифрарници — типови документи, даночни индикатори, мерни единици.

Овие документи се официјални и обврзувачки за сите имплементации. eArhiva.mk секогаш ги следи најновите верзии.

Поврзан закон — фискализација (готовински промет)

Закон за регистрирање на готовински плаќања регулира фискални каси и готовински промет — тоа е различно од B2B е-Фактура. Готовинските плаќања ќе продолжат низ фискални каси; B2B и B2G трансакции одат низ е-Фактура системот.

Што со архивата? Закон за архивски материјал

е-Фактурата мора да биде архивирана електронски со:

• Електронска форма (чл. 23-24) — оригинал во дигитален облик.
• Автентичност и ревизорска трага (чл. 11, 24, 52) — секоја акција логирана.
• Е-потпис и временски жиг (чл. 25) — за непроменливост.
• Рокови за чување (чл. 18-20) — 10, 20, 50 години, или трајно, зависно од тип на документ.

Што да правите СЕГА — пред октомври 2026

Колку време ви останува зависи од сложеноста на вашиот случај:

• Мала компанија (Word/Excel) — 1 ден. Регистрација на eArhiva.mk, тест фактура.
• Сметководствено биро — 1–2 недели. Pilot со 3–5 клиенти, потоа rollout.
• Компанија со ERP — 2 дена до 2 недели имплементација. Discovery, mapping, UAT, go-live.

Започнувајќи од денес, имате доволно време. Чекајќи до септември 2026 — нема да имате.